Project summary as pdf 

   

 

 

 

Silaannaap allanngoriartornera – Nunarssuup avannaarsuani inuiaqatigiit najugallit allanngoriartornermut naleqqussarneri

Clim-ATIC sooq?

Kuldioxid-ip (CO2) silaannarmi eqiterunnera inuit ineriartulermatali annerpaaffissaminiilernikuuvoq; tamatumanilu inuit iliuuseqartalerneri pingaartumillu nunap pisuussutaanik ikummateqalerneri patsisaanerpaatut oqaatiginiarneqartarluni. Aammalumi CO2-mik allanillu gassinik nunarsuarmiit anillaqqeriarsinnaannginnermik pilersitsinerit tamakku nunarsuup kissatsikkiartorneranut kiisalu siallertarnermut apisarnermullu sunniuteqarnera pissutaasutut akuerineqaraluttuinnarlutik. Europa-p avannaani silaannaap allanngoriartornera pillugu model-it nutaat qassutsisarnerit akulikinnerulernissaat, panernersuartarnerit, anorersuartarnerit pissutsillu allat kipiluttunartut sivisunerulernissaat siulittuutigivaat.

CO2 ullumikkut pilersittagarput, ukiut untritilit missaanni silaannarsuarmiissinnaavoq, eqqoriarneqarlunilu nunarsuup kiatsikkiartornera ukiut 30-it missaannik kingusinerulluni ingerlasuusoq. Tamannalu ima paasineqassaaq, nunarsuarmi massakkut gassinik aniatsitsinerup annertoorujussuarmilluunniit annikillisinneratigut, kissatsikkiartorneq suli 0,5-imiit 1 gradi C-inut qaffakkiartussasoq, tamatumalu kinguneranik kinguaariippaaluit eqqorneqassallutik. Taama aniatsitsinerput allanngortinnagu ingerlatiinnarutsigu, kiassutsit 2100’kkunni allaat 6 gradi C- angullugu qaffariarsimasinnaallutik.

Silaannaq 1 gradiinnarmilluunniit qaffakkaluarpat, tamanna nunarsuarmi tamarmi nunalerinikkut, aalisarnikkut, orpippasuaqarnera, angallannikkut, takornariaqarnikkut, kulturikkut kingornussatigut, nunap sannaatigut avatangiisillu pissusaasigut sunniuteqassaaq. Inuiaqatigiinnulli avinngarusimasunut mianernartunullu tamanna qanoq sunniuteqassava, inuiaqatigiillu tamakku naleqqussarsinnaassappat? Clim-ATIC-ip apeqqutit tamakku akissutissarsiniarpai, siunissamullu nalorninartumut naleqqussarnissaanni tapersersorusullugit.

Pilersaarut

Clim-ATIC-i nunat tamat akornanni ukiuni pingasuni ingerlasussatut pilersaarutaavoq,  2.4 million €-nik aningaasaliiffiusoq. Pilersaarutip 60 procentii Europa-mi Sumiiffinni Ineriartortitsinikkut Aningaasateqarfimmit aningaasaliiffiuvoq, tassa suliniummi the Northern Periphery Programme-mik taaneqartumi killiliussat iluini. Marsimi 2008-mi aallartinneqarpoq, 2011-milu februaarip tungaanut ingerlasussaalluni.

Clim-ATIC-i suliniaqatigiiffinnit 13-inik kiisalu suliniaqatigiiffinnillu Skotland-imit, Sverige-mit, Finland-imit, Norge-mit Kalaallillu Nunaanersunik 10-nik tunuliaqutaqarpoq. Pilersaarummi sumiiffinni tamani soqutigisaqaqatigiiffiit pisortallu peqataatinneqassapput, sumiiffinnilu tamani ilinniarnertooqarfiit tamaani silaannaap allanngoriartorneratigut kissatsikkiartornerup sunniutaasigut naleqqussarnernik ineriartortitsinertigut periarfissanik misissuissallutik. Tamatumuuna aningaasaqarnikkut inuiaqatigiinnikkullu sumiiffinni inuiaqatigiinnut iluaqutaasussamik naleqqussarnerit anguneqarsinnaassallutik.

Anguniakkat

Clim-ATIC-imi pilarsaarutikkut, nunarsuup avannaarsuani tamani silaannaap allanngoriartorneranut atatillugu ilitsersuinertigut ilinniartitaanertigullu kiffartuussinerit ataavartumik ingerlannerisigut sumiiffinni inuiaqatigiit naleqqussartuarnissaat pingaarnertut anguniaagaavoq. Kiffartuussineq taanna University of the Arctic, tassa Arktis-imi ilinniarnertooqarfiit, ilinniarfiit suleqatigiiffiillu allat piusut 109-t suleqatigiiffiat, suleqatigalugu pilersinneqassaaq ingerlanneqarlunilu.  Pilersaarut malitsigisaanillu ilisimatitsinikkut, ilinniartitsinikkut ilitsersuinikkullu kiffartuussinerit qanoq silaannaap allanngoriartorneratigut nunarsuup avannarpiarsuani inuiaqatigiit imminut nappassinnaasumik periarfissaqalernissaat pingaartinneqarnerpaajussaaq.

Pilersaarutikkut ukiuni taakkunani pingasuusuni pingaarnersiuilluni iliuusissarpaaluit peqataasuni tallimani sumiiffinni soqutigisallit peqatigalugit ingerlanneqassapput, tamatumani ilisimasassatigut pisariaqartutigut inerisaasoassalluni:

Clim-ATIC-ip naleqqussarnissami sammisassatut sisamat imminnut atasut pingaartinniarpai:

Pilersaarutinik takussutissiat

Sumiiffinni peqataasuni tallimaasuni pilersaarutitigut takussutissiarpaaluit suliarineqassapput. Pilersaarutit ataasiakkaarlutik sammisassatut toqqakkanut tunngatinneqassapput, sammisami ataatsimi minnerpaamik marluutillugit sumiiffinnilu tamani pilersaarutit marluk.

Naammassisat

Ilisimasatigut pissarsiat sumiiffinni nunallu tamat akornini aaqqissuussinerni sumiiffinnilu pilersaarummi peqataaffiusuni paarlaasseqatigiinnerni atorneqarsinnaasunngorlugit saqqummiunneqassapput. Piffissarlu alimasinnerusoq eqqarsaatigalugu nunarsuup avannarpiarsuani silaannaap allanngoriartornerani naleqqussarnermut atatillugu ingerlaavartumik ilitsersuinikkut ilinniartitaanikkullu kiffartuussinertigut.

Grønland

Naqitaq una ilaatigut the Northern Periphery Programme of the European Regional Development Fund-imit aningaasaliiffiuvoq. 2007-imiit 2013-imut The Northern Periphery Programme-p Europa-p avannaani nunat ineriartorfiusut nunanilu inuiaqatigiit avinngarusimasuniittut ineriartortitaanerini aningaasaqarnikkut, inooqataanikkut avatangiisitigullu periarfissaasigut ikiornissaat siunertaavoq.

Clim-ATIC-ip naleqqussarnissami sammisassatut sisamat imminnut atassut pingaartinniarpai
Takornariaqarneq	Nukissiorneq	Nalorninartutigut iliuusissatigullu ingerlatsineq	Angallanneq

See PowerPoint presentation of project given at ARTEK  conference in Greenland on 3rd March 2008 here